Καλλιτεχνιστής

250 χρόνια πριν. Η καθολική εκκλησία ήδη προ αιώνος έχει απαγορεύσει την καταγραφή σε παρτιτούρα ενός από τους πιο γνωστούς ύμνους εκκλησιαστικής μουσικής, του Miserere mei Deus, που παίζει κατ' αποκλειστικότητα στην Καπέλα Σιστίνα, με τιμωρία τον αφορισμό. Κι ενώ υπήρχε τέτοιος θρύλος γύρω από το τραγούδι αυτό, έγιναν και πρωτύτερα απόπειρες καταγραφής του, με άλλα αποτελέσματα λιγότερο, άλλα περισσότερο ακριβή (και την ακολουθούμενη τιμωρία). Όμως ήταν το 1770 που ο 14χρονος τότε Μότσαρτ που έκανε την πιο επιτυχημένη καταγραφή. Και μάλιστα επειδή την πρώτη φορά η παρτιτούρα του ήταν ελλιπής, πήγε ξανά να ακούσει τον ύμνο, μέχρι να τον καταγράψει με ακρίβεια. Η μεγαλοστομία του πατέρα του έκανε γνωστό το συμβάν μέχρι και στον Πάπα ο οποίος λόγω της πιστότατης αποτύπωσης (κι ίσως και των σχέσεων της οικογένειας με την αυλή) δεν τιμώρησε το νεαρό Μότσαρτ, αλλά του απένειμε τιμητικό τίτλο. Ίσως η πρώτη, μα σίγουρα η πιο γνωστή πειρατεία μουσικής πριν την εποχή των σύγχρονων μέσων κα...

Είναι αλήθεια πως η είδηση για την απώλεια του Θάνου Μικρούτσικου συγκλόνισε πολλούς. Κι αυτό γιατί υπήρξε ένας από τους πιο πολυαγαπημένους Έλληνες συνθέτες. Πολλοί είναι οι λόγοι γι' αυτό. Άλλωστε το έργο του και η παρουσία του στη μουσική σκηνή της χώρας εκτείνεται σε περισσότερες από 4 δεκαετίες. Αυτό δε δείχνει μόνο το μέγεθος του έργου του και τη δυνατότητα να συνεχίζει να συνθέτει, εκεί που άλλοι σταματούν μετά από λίγους μόλις δίσκους αλλά και το πόσο αγαπητό ήταν αυτό το έργο στο κοινό. Έτσι παρέμενε αγαπητός όχι μόνο στις γενιές που πρωτογνώρισαν το έργο του τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια, αλλά και σε ανθρώπους που πρόλαβαν κατά βάσει τις συναυλίες του. Κι είναι η αλήθεια πως για πολλούς από εμάς η γνωριμία με το Θάνο Μικρούτσικο έγινε τόσο μέσα από τους δίσκους των γονιών μας, όσο και μέσα από τις ποικίλλες συναυλίες. Θυμάμαι προσωπικά πως η πρώτη συναυλία που παρακολούθησα στην πόλη, ήταν δική του. Και σε μεγάλο βαθμό μέσω των συναυλιών ήταν που ερχόταν σε επαφή με ...

76 χρόνια ολοκληρώθηκαν το φετινό Γενάρη από τη λήξη της πολιορκίας του Λένινγκραντ, της “Πολιορκίας των 900 ημερών” από τις ναζιστικές δυνάμεις, κατά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο. Πρόκειται για μια νίκη των Σοβιετικών που μαζί με τη λύση της πολιορκίας στο Στάλινγκραντ νωρίτερα, αποτέλεσαν στιγμιότυπα της τελικής ήττας του ναζιστικού στρατοπέδου. Για τον ηρωισμό των κατοίκων του Λένινγκραντ έχουν γραφτεί ατέλειωτες σελίδες, όμως σε μια τέτοια πολιορκία, που όλα έδειχναν να βαίνουν εναντίον των Σοβιετικών, κάθε μικρός ή μεγάλος παράγοντας, κάθε μικρή η μεγάλη βοήθεια, έπαιρνε άλλες εκτάσεις, άλλη σημασία. Μια από τις σπουδαιότερες στιγμές ήταν η εκτέλεση της 7ης Συμφωνίας του Σοστακόβιτς, της γνωστής και ως Συμφωνία του Λένινγκραντ. Η Συμφωνία ξεκίνησε ως σύνθεση πριν την πολιορκία του Λένινγκραντ. Μάλιστα μεγάλο μέρος της ολοκληρώθηκε μέρες πριν φτάσουν οι Ναζί προ των πυλών. Μας περιγράφει ο Σοστακόβιτς: “Αρχισα να δουλεύω την 7η Συμφωνία μου στις 19 του Ιούλη 1941. Τις ημερομηνίες τ...

Είναι δεδομένο ότι ένα έργο φεύγοντας από τα χέρια του καλλιτέχνη, ανήκει πλέον σε όλο το λαό. Άλλωστε με το Θάνο Μικρούτσικο, ο οποίος πρόσφατα μας άφησε, στις 28/12, εκτός από πληθώρα υπέροχων μελωδιών, μάθαμε ή εμπεδώσαμε σπουδαίους ποιητές και στιχουργούς, όπως ο Ναζίμ Χικμέτ, ο Γιάννης Ρίτσος, ο Νίκος Καββαδίας, ο Βλαντιμίρ Μαγιακόφσκι, ο Μπέρτολτ Μπρεχτ, ο Άλκης Αλκαίος, ο Μάνος Ελευθερίου. Όμως αυτό που δεν είναι δεδομένο, αλλά οφείλει να γίνει, είναι πως μια συγκεκριμένη καλλιτεχνική πορεία ενός ανθρώπου δε μπορεί να αναιρέσει την πολιτική του πορεία. Αντιθέτως, οφείλουν να ενεργούν συμπληρωματικά στην κριτική που ασκείται τόσο στο έργο όσο και στον καλλιτέχνη και τη σχέση του με αυτό. Με τα παραπάνω κατά νου, έχει μεγάλη σημασία να δει κανείς την πολιτική πορεία του Θάνου Μικρούτσικου. Ο οποίος από την ΕΔΑ κινήθηκε προς το ΕΚΚΕ στο τέλος της χούντας και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης, κάτι που ο ίδιος αμφισβήτησε ή μικροποίησε. Από εκεί στο ΚΚΕ και έπειτα στο ΠΑΣΟΚ κα...

[Λόγος του Μάο Τσετούνγκ στη συνάντηση Μνήμης της Πρώτης Επετείου Θανάτου του Λου Σιουν] Σύντροφοι, [...] Σήμερα τιμούμε τη μνήμη του Λου Σιουν. Πρέπει πρώτα απ'όλα να καταλάβουμε τον ίδιο και τη θέση του στην ιστορία της επανάστασης. Τον τιμούμε όχι μόνο επειδή ήταν επιφανής συγγραφέας, αλλά επίσης κι επειδή στην πρώτη θέση της εθνικής χειραφέτησης, αφοσίωσε όλη του τη δύναμη στην επαναστατική πάλη. (Τον τιμούμε όχι μόνο επειδή έγραφε καλά, όντας μια σπουδαία λογοτεχνική φιγούρα, αλλά κι επειδή ήταν ένας πρωτοπόρος για την εθνική απελευθέρωση και έδωσε τεράστια βοήθεια στην επανάσταση.) Παρόλο που δεν ανήκε στην οργάνωση του Κομμουνιστικού Κόμματος, η σκέψη του, η δράση του και η γραφή του ήταν μαρξικοποιημένες. Έδειχνε ολοένα και περισσότερη νεανική ενέργεια καθώς η ζωή του τραβούσε στο τέλος της. Πάλεψε με συνέπεια και ασταμάτητα ενάντια στις φεουδαρχικές δυνάμεις και τον ιμπεριαλισμό. Υπό άθλιες συνθήκες πίεσης και εκδίωξης από τον εχθρό, πολέμησε (υπέφερε) και διαδήλωσε...

Δυστοπία ή ουτοπία; Το ότι οι σοβιετικοί συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας ήταν αισιόδοξοι για το μέλλον και τα τεχνολογικά του επιτεύγματα, αυτό έγινε σαφές. Το θέμα είναι να γίνει και μια σύντομη σύγκριση με τα έργα της Δύσης της ίδιας περιόδου αλλά και αργότερα. Πολύ σύντομα -καθώς μια συνολική αποτίμηση της επιστημονικής φαντασίας σε Ευρώπη και ΗΠΑ δεν είναι δυνατόν να γίνει στο ίδιο κείμενο- αυτό που διέπει συχνά τα δυτικά έργα επιστημονικής φαντασίας είναι οι δυστοπίες. Το φόντο των εξελίξεων στα έργα αυτά είναι ένας κόσμος που κυριαρχούν σατανικοί αυτοκράτορες ή καθεστώτα απόλυτου ελέγχου των λαών, όπου χρειάζεται πόλεμος μέχρι να νικήσουν οι καλοί. Και σε αντίθεση με το σοβιετικό διήγημα που δε χρειαζόταν απαραίτητα βία, πιστολίδι, πανάκριβα σκηνικά (σε επίπεδο ταινιών) και διαστημικές μάχες, η εμπορική επιστημονική φαντασία της Δύσης δε θα άντεχε χωρίς αυτά (με λαμπρές εξαιρέσεις, βέβαια). Βέβαια ενώ αρκετές φορές αυτά γράφονταν ως κριτική στη σοβιετική εξουσία που θεωρ...

Από το φουτουρισμό στην επιστημονική φαντασία... Οι αρχές του 20ού αιώνα με τις επιστημονικές ανακαλύψεις αλλά και εφευρέσεις όπως ο ηλεκτρισμός, το αυτοκίνητο, ο κινηματογράφος κλπ έδωσε μια σπουδαία ώθηση στη φαντασία συγγραφέων και ποιητών στον κόσμο αλλά και στη Ρωσία που ενέταξαν αυτά τα “θαύματα” στα έργα τους. Κοιτώντας στο μέλλον, αποθέωσαν τις φυσικές επιστήμες και χρησιμοποίησαν τη γεωμετρική αισθητική, ήρθαν σε ρήξη με το συμβολισμό, το ρομαντισμό και γενικά τη λατρεία προς τα μυστήρια, το μυστικισμό αλλά και την αποθέωση της φύσης ως άλλης θεότητας. Στοιχεία αυτού του ρεύματος αργότερα εντάχθηκαν στην επιστημονική φαντασία τόσο στην ΕΣΣΔ αλλά και παγκόσμια, όπως είναι οι τεχνολογίες και η “έκρηξη” της φυσικής και των νέων ανακαλύψεων του κλάδου της. Ο Β. Μαγιακόφσκι αποτέλεσε χαρακτηριστική φιγούρα του προσοβιετικού φουτουρισμού, αποθεώνοντας το μέλλον, που όπως φάνηκε, διαγράφτηκε ευοίωνο. Με την Οκτωβριανή Επανάσταση, το μεγαλύτερο μέρος των καλλιτεχνών τάχθηκε με τη ...